Mowa - Szlak Edukalii
Rozwój mowy dziecka - etapy i zabawy
Etap 1: Pierwsze zdania Zwykle 2-2,5 roku
Co dziecko ćwiczyŁączy dwa słowa w zdanie, np. „mama daj”, i nazywa to, co widzi.
Po czym poznać, że to umie
- Łączy dwa słowa w zdanie: „mama daj”, „tata auto”.
- Nazywa znane osoby i rzeczy, gdy je pokażesz.
- Prosi słowami, a nie tylko gestem albo płaczem.
Skonsultuj z logopedą, jeśli:
- ok. 2,5 rokudziecko nie łączy jeszcze dwóch słów w zdanie
To sygnały, nie diagnoza - tempo rozwoju mowy bywa różne.
Zabawy w domu
- Mówiony spacerNa spacerze krótko nazywasz to, co widzicie („Pies biegnie”), i czekasz chwilę, aż dziecko coś doda.
- Pudełko niespodzianekDziecko wyjmuje z pudełka większe zabawki (nic, co zmieści się w buzi) i je nazywa, a Ty dodajesz jedno słowo: „auto” - „duże auto”.
- Co to? Co robi?Oglądacie książeczkę z obrazkami i pytacie się nawzajem: „Co to?”, „Co robi?”. Krótko, ale często.
Etap 2: Dłuższe zdania i pytania Zwykle 2,5-3,5 roku
Co dziecko ćwiczyMówi zdaniami z 3-4 słów i dużo pyta. Miękka wymowa jest w tym wieku normalna.
Po czym poznać, że to umie
- Mówi zdaniami z 3-4 słów, np. „Ja chcę pić sok”.
- Zadaje dużo pytań: co to? gdzie? dlaczego?
- Opowiada w kilku słowach, co robiło. Miękka wymowa, np. „ćapka” zamiast „czapka”, jest w tym wieku zwykła.
Skonsultuj z logopedą, jeśli:
- ok. 3 latmówi bardzo mało albo jego mowy nie rozumieją osoby spoza domu
To sygnały, nie diagnoza - tempo rozwoju mowy bywa różne.
Zabawy w domu
- Pytania przy klockachPrzy budowaniu pytacie się nawzajem: „Gdzie idzie ten klocek?”, „Co budujesz?”. Dziecko też zadaje pytania.
- Telefon do misiaUdajecie rozmowę przez telefon-zabawkę: kto dzwoni, co robi, co zje na obiad.
- Powtórka bez poprawianiaGdy dziecko powie coś po swojemu („Ja jeść”), powtórz to poprawnie i naturalnie: „Tak, chcesz jeść”. Nie każ dziecku powtarzać.
Etap 3: Głoski s, z, c, dz Zwykle 3-4 lata
Co dziecko ćwiczyWymawia głoski syczące, a jego mowę rozumieją też obce osoby.
Po czym poznać, że to umie
- Mówi wyraźnie „sok”, „zupa”, „noc”, z językiem schowanym za zębami.
- Osoby spoza domu rozumieją większość tego, co mówi.
- Słyszy różnicę między słowami „koza” i „kosa”.
Skonsultuj z logopedą, jeśli:
- w wieku 3-4 latwsuwa język między zęby albo mówi „j” zamiast „l”
- w wieku 4-5 latmyli głoski dźwięczne i bezdźwięczne, np. „tom” zamiast „dom”
- w wieku 4-5 latnadal nie wymawia s, z, c, dz
To sygnały, nie diagnoza - tempo rozwoju mowy bywa różne.
Zabawy w domu
- Syczący wążUdajecie syczącego węża: „sssss”. Potem wąż zasypia i szepcze „zzzzz”. Bawicie się, bez poprawiania.
- DmuchanieDmuchacie piórko albo kulkę z papieru po stole i kręcicie wiatraczkiem. Po prostu zabawa z oddechem i buzią.
- Sklep na „s”W zabawie w sklep kupujecie rzeczy z „s”, „z”, „c”: ser, sałata, cukier, zupa.
Etap 4: Głoski sz, ż, cz, dż Zwykle 4-5,5 roku
Co dziecko ćwiczyUczy się wymawiać głoski szumiące: sz, ż, cz, dż.
Po czym poznać, że to umie
- Mówi „szafa”, „żaba”, „czapka” bez zamiany na „safa”, „zaba”, „capka”.
- Słyszy różnicę między parami słów, np. „kasa” i „kasza”.
- Wymawia te głoski także w szybkiej mowie, nie tylko gdy się skupi.
Skonsultuj z logopedą, jeśli:
- w wieku 5-6 latnie wymawia sz, ż, cz, dż
To sygnały, nie diagnoza - tempo rozwoju mowy bywa różne.
Zabawy w domu
- Szumiący las i pociągUdajecie szum drzew „szszsz” i pociąg „czuczu”. Bawicie się dźwiękami, bez poprawiania.
- Dwa pudełkaJedno pudełko na obrazki ze „s” (sok, osa, sowa), drugie z „sz” (szafa, kasza, szalik). Dziecko słucha nazwy i wrzuca obrazek do właściwego.
- SzeptanieSzepczecie sobie do ucha słowa z „sz” i „cz”: szafa, czapka, szyszka. Druga osoba zgaduje, co usłyszała.
Etap 5: Opowiadanie po kolei Zwykle 4-6 lat
Co dziecko ćwiczyOpowiada historyjkę obrazkową i to, co przeżyło, w dobrej kolejności.
Po czym poznać, że to umie
- Opowiada historyjkę z 3-4 obrazków w dobrej kolejności.
- Używa słów „najpierw”, „potem”, „na końcu”.
- Opowiada o tym, co robiło w przedszkolu, choć czasem trzeba dopytać.
Zabawy w domu
- Historyjka ze zdjęćRobicie telefonem 3-4 zdjęcia przy pieczeniu ciasta albo sadzeniu kwiatka. Mieszasz je, dziecko układa i opowiada.
- Trzy zdania przy kolacjiKażdy mówi o swoim dniu w trzech zdaniach: najpierw, potem, na końcu.
- Bajka na zmianęZaczynasz bajkę jednym zdaniem, dziecko dodaje następne i tak na zmianę, aż ktoś powie „koniec”.
Etap 6: Głoska r Zwykle 5-6,5 roku
Co dziecko ćwiczyZaczyna wymawiać głoskę r - zwykle ostatnią, która dojrzewa w mowie.
Po czym poznać, że to umie
- Mówi „rower”, „ryba”, „góra” z drżącym „r”, bez zamiany na „l” albo „j”.
- Wymawia „r” także w środku i na końcu słów: „kura”, „ser”.
- Używa „r” w zwykłej rozmowie, a nie tylko w pojedynczych, wolno wymawianych słowach.
Skonsultuj z logopedą, jeśli:
- ok. 6 latnadal mówi „l” albo „j” zamiast „r”
- w każdym wiekuwymawia „r” gardłowo, jak w języku francuskim
To sygnały, nie diagnoza - tempo rozwoju mowy bywa różne.
Zabawy w domu
- Kto tak mówi?Opowiadasz o pojazdach i zwierzętach: rower, rakieta, tygrys, traktor. Dziecko pokazuje obrazek albo zabawkę, o której mowa. Słucha i pokazuje, nie musi powtarzać.
- Opowieść o rybakuOpowiadasz krótką historię o rybaku, który płynie rowerem wodnym po rybę. Dziecko klaszcze, gdy usłyszy rybę albo rower. Mówi głównie dorosły.
- Wyścigi i rakietyBawicie się w wyścigi aut, w start rakiety albo w rybaków. W każdej z tych zabaw co chwilę pada słowo z „r”: rakieta, rower, ryba.
Kamień milowy: Mówi wyraźnie i opowiada Zwykle ok. 6 lat
Co dziecko ćwiczyMówi poprawnie gramatycznie i wyraźnie, potrafi opowiedzieć historię. Głoska r może dojrzewać jeszcze do ok. 6,5 roku.
Co dalejPo szóstych urodzinach mowa dalej się rozwija: przybywa słów, zdania są dłuższe, opowieści ciekawsze. Jeśli coś w wymowie nadal Cię niepokoi, umów wizytę u logopedy - bezpłatnie i bez skierowania np. w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
★ Ten kamień milowy zapali się sam, gdy zaznaczysz wszystkie etapy przed nim.
- ok. 2,5 roku dziecko nie łączy dwóch słów w zdanie,
- ok. 3 lat jego mowy nie rozumieją osoby spoza domu,
- w wieku 5-6 lat nie wymawia sz, ż, cz, dż,
- ok. 6 lat nadal mówi „l” albo „j” zamiast „r”,
- w każdym wieku: jąka się z napięciem, oddycha głównie ustami albo nie reaguje na dźwięki.
Tempo rozwoju mowy bywa różne - logopeda oceni, czy wszystko jest w normie. Zabawy z tego szlaku to zwykła rozmowa i wspólny czas, nie terapia. Bezpłatnie i bez skierowania mowę dziecka oceni logopeda w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Inne szlaki w obszarze Język
Wróć do mapyWiek przy etapach to przybliżenie. Jeśli coś Cię niepokoi, porozmawiaj z nauczycielem albo specjalistą, np. w poradni psychologiczno-pedagogicznej - pomoce nie zastąpią diagnozy.

