Emocje i relacje - Szlak Edukalii
Rozwój emocjonalny dziecka - etapy i zabawy
Etap 1: Zauważa emocje innych Zwykle 2-3 lata
Co dziecko ćwiczyZauważa, że ktoś jest smutny, i bawi się obok innych dzieci, czasem razem z nimi.
Po czym poznać, że to umie
- Zauważa, że ktoś płacze, i patrzy na niego albo podchodzi.
- Bawi się obok innych dzieci, a czasem razem z nimi.
- Przy rozstaniu może płakać, ale daje się pocieszyć i wraca do zabawy.
Zabawy w domu
- Jak się czuje miś?W zabawie misiami mówisz: „Miś się przewrócił, jest mu smutno. Co zrobimy?”
- Miny w lustrzeRobicie przed lustrem minę wesołą i smutną i mówicie, jak nazywa się ta emocja.
- Uczucia w książeczcePrzy obrazkach pytasz: „Jak myślisz, jak on się czuje?”, a jeśli dziecko jeszcze nie wie, nazwij emocję.
Etap 2: Rozpoznaje emocje po minie Zwykle 3-6 lat
Co dziecko ćwiczyRozpoznaje radość, złość, smutek i strach po minie i po sytuacji.
Po czym poznać, że to umie
- Nazywa radość, smutek, złość i strach na obrazku albo u kogoś.
- Mówi, dlaczego ktoś może się tak czuć: „smutny, bo zgubił piłkę”.
- Pociesza innych: przytula, podaje zabawkę.
Zabawy w domu
- Zgadnij minęRobicie na zmianę miny, a druga osoba zgaduje, jaka to emocja.
- Stop w bajceZatrzymujesz bajkę i pytasz, jak czuje się bohater i po czym to widać.
- Album rodzinnyOglądacie zdjęcia i zgadujecie, co kto wtedy czuł i dlaczego.
Pomoce ze sklepu
Etap 3: Zasady i kolejka w zabawie Zwykle 4-6 lat
Co dziecko ćwiczyCzeka na swoją kolej, zna zasady zabawy i przyjmuje, że czasem się przegrywa.
Po czym poznać, że to umie
- Czeka na swoją kolej w grze.
- Zna zasady prostej gry i pilnuje ich.
- Po przegranej bywa zły albo smutny, ale wraca do gry.
Zabawy w domu
- Krótkie planszówkiGracie w krótkie gry z kostką albo w memory. Ty też czasem przegrywasz i mówisz na głos, co czujesz.
- Piłeczka mówiPrzy rozmowie podajecie sobie piłeczkę: mówi tylko ten, kto ją trzyma.
- Moja graDziecko wymyśla zasady swojej gry i tłumaczy je reszcie rodziny.
Etap 4: Nazywa swoje emocje i prosi o pomoc Zwykle 5-6 lat
Co dziecko ćwiczyMówi, co czuje i czego potrzebuje, i wie, jak poprosić o pomoc.
Po czym poznać, że to umie
- Mówi, co czuje: „Złoszczę się, bo...”
- Mówi, czego potrzebuje: odpoczynku, przytulenia, pomocy.
- Wie, kogo i jak poprosić o pomoc w domu i w przedszkolu.
Zabawy w domu
- Termometr uczućRysujecie termometr od „spokojny” do „bardzo zły”. Dziecko pokazuje, gdzie jest teraz.
- Co mi pomaga?Robicie razem listę rzeczy, które pomagają, gdy jest smutno albo gdy przychodzi złość: przytulenie, rysowanie, kilka spokojnych oddechów.
- Scenki z pomocąOdgrywacie sytuacje: zgubiona rękawiczka, ktoś zabrał zabawkę. Jak poprosić o pomoc?
Pomoce ze sklepu
Kamień milowy: Mówi, co czuje Koniec przedszkola
Co dziecko ćwiczyNazywa swoje emocje i potrzeby i prosi o pomoc, kiedy jej potrzebuje.
Co dalejW szkole dochodzi radzenie sobie z porażką, złością i konfliktami. Pomaga spokojna rozmowa po trudnej sytuacji, kiedy emocje już opadną.
★ Ten kamień milowy zapali się sam, gdy zaznaczysz wszystkie etapy przed nim.
Etap 5: Błąd to część nauki Zwykle 5-8 lat
Co dziecko ćwiczyPróbuje jeszcze raz po porażce i cieszy się z własnych postępów.
Po czym poznać, że to umie
- Po nieudanej próbie próbuje jeszcze raz.
- Mówi o swoich postępach: „Wczoraj mi nie wychodziło, a dziś już wychodzi”.
- Prosi o pomoc, zamiast od razu się poddać.
Zabawy w domu
- Jeszcze nieGdy dziecko mówi „nie umiem”, najpierw przyznajesz, że bywa trudno. Potem razem dodajecie słowo „jeszcze”: „Jeszcze nie umiem”.
- Wieża, która spadaBudujecie wysoką wieżę z klocków albo kart. Gdy się przewróci, zastanawiacie się, co zrobić inaczej.
- Słowa o wysiłkuMówisz o tym, co dziecko zrobiło („Trzy próby i w końcu się udało”), a nie o tym, jakie jest („Jesteś zdolny”).
Etap 6: Złość, porażka i konflikty Klasy 1-3
Co dziecko ćwiczyUczy się sposobów na złość i rozwiązywania sporów z rówieśnikami.
Po czym poznać, że to umie
- Zaczyna zauważać, że się złości, i czasem potrafi zrobić przerwę.
- Mówi słowami, o co poszło w sporze, nawet jeśli czasem podnosi głos.
- Proponuje rozwiązanie sporu: wymianę, kolejkę, losowanie.
Zabawy w domu
- Kącik spokojuUrządzacie razem miejsce z poduszką, książką i kartką do rysowania, gdzie można ochłonąć. Dziecko samo decyduje, kiedy tam idzie. To nie jest kara, a Ty możesz usiąść obok.
- Wolny oddechDmuchacie długo i spokojnie w wiatraczek albo w bańki mydlane. Ćwiczycie, gdy jest spokojnie, żeby ten sposób był znany w trudniejszej chwili.
- Narada rodzinnaPrzy sporze każdy mówi, czego chce, a potem razem szukacie rozwiązania, które wszyscy przyjmą.
Pomoce ze sklepu
Kamień milowy: Ma swoje sposoby na złość i porażkę Koniec klasy 3
Co dziecko ćwiczyZna kilka swoich sposobów na trudne emocje i często samo rozwiązuje proste konflikty.
Co dalejRozumienie emocji rozwija się dalej: dziecko coraz lepiej widzi, że emocje zależą od myśli i że można je ukrywać. W domu pomaga, gdy dorośli opowiadają o swoich emocjach i o tym, jak sobie z nimi radzą.
★ Ten kamień milowy zapali się sam, gdy zaznaczysz wszystkie etapy przed nim.
Warto wiedzieć
Panowanie nad emocjami rozwija się długo - świadoma regulacja to wiek szkolny, nie przedszkole.
Wiek przy etapach to przybliżenie. Jeśli coś Cię niepokoi, porozmawiaj z nauczycielem albo specjalistą, np. w poradni psychologiczno-pedagogicznej - pomoce nie zastąpią diagnozy.



